تحقیق و پژوهش > مقالات
نقش پیش آگاهی و هشدارهای جوی در کاهش بلایا و مدیریت ریسک بلایای جوی

با توجه به اهمیت و اثراتی که آب و هوا در زندگی و نحوه فعالیت جوامع بشری دارد، انسان ها از زمانهای خیلی دور بدان توجه داشته اند، بنابراین بر حسب تجارب، پیشینیان نسبت به ثبت پدیده های جوی به سبک زمان خود اقدام نموده اند، که با توجه به اقلیم هر منطقه، اقوام پدیده های مهمتر را مد نظر قرارداده اند، این نوع فعالیت ها در حقیقت پایه گذار دانش هواشناسی در میان نسل بشر بوده است. در این میان با پیشرفت علم و فن آوری و بکارگیری نیروهای متخصص هواشناسی به جایگاه واقعی خود نزدیک می شود و با ارئه پیش بینی ها و پیش آگاهی ها نقش واقعی خود را به معرض ظهور می رساند.

سرمایه گذاری های اندک در بخش پیش بینی هواشناسی گاهی منجر به بازدهی چندین برابر در مدت زمان کوتاه می شود. امروز تأثیر پیش بینی هوا فقط در بخش کشاورزی حائز اهمیت نیست، بلکه در بخش های مختلف مانند: دریانوردی، گردشگری، صنعت، حمل و نقل و غیره نیز از ارزش زیادی برخوردار است. هر روز حدود ۱ میلیون داده مختلف هواشناسی از ایستگاههای سرتاسر کشور درباره رطوبت، فشار، دمای هوا، سمت و سرعت باد و ... در اختیار کامپیوتر های عظیم قرار می گیرد. بدون این اطلاعات کامپیوترهای پرقدرت نیز قادر به ارائه پیش بینی های هوایی نمی باشند، زمانی که نرم افزارهای رایانه ای (البته این برنامه ها هم توسط کارشناسان متخصص هواشناسی که برنامه نویسان کامپیوتری هستند نوشته می شود) اطلاعات جوی را دریافت کرده و نقشه های اولیه را دهیه می کند تازه این علم و هنر کارشناسان هواشناسی است که این اطلاعات را تحلیل کرده، متمرکز نموده و بدین ترتیب داده های مهمتر را برجسته و از بقیه آنها صرفنظر نمایند. اینجاست که نقشه های هواشناسی بوجود می آیند، که معمولاٌ در اخبار تنها چند سطر انگشت شمار بیان می شود.
پیش بینی عوامل جوی بصورت عادی تنها در شرایط جامعه مدرن و مدیریت های نوین مورد توجه قرار می گیرد که هدف آن ایجاد کارایی بیشتر و راندمان بالاتر در عرصه کاری است. اما نوسان عوامل جوی به شرایط حدی خواه ناخواه بر کار و زندگی مردم تأثیر می گذارد. نوسان دما به معنای گرما و یا سرمای شدید، نوسان باد به معنای توفان جوی، نوسان رطوبت به معنای افزایش ظریب آسایش و یا کاهش آن، نوسان بارندگی به معنای سیل و یا خشکسالی، نوسان ریزش برف به معنای مشکل تردد خودرو، مشکل آب و بهمن است. به همین ترتیب سایر عوامل جوی از حالت عادی خارج و به شرایط حدی نزدیک شوند همه برنامه های روزانه و غیر روزانه را بویژه در فعالیت های اقتصادی، کشاورزی و حمل و نقل شدیداٌ تحت تأثیر قرار می دهد.
امروزه پیش بینی وضع هوا چه در عرصه کاهش خسارات بلایای طبیعی در شرایط پیش بینی سامانه های جوی و فعال و چه در عرصه افزایش کارایی فعالیت های روزانه در شرایط پیش بینی سامانه های عادی به امری ضروری تبدیل ولازمه زندگی مردم شده است.

بلایای طبیعی و انواع آن :
از هم گسیختگی جدی بخشی از طبیعت ، جامعه که موجب خسارات گسترده انسانی ، مادی و محیطی شده و فراتر از توان جامعه برای مواجهه و مقابله با آن از طریق منابع اقتصادی و مالی همان جامعه باشد، بلایای طبیعی نامیده می شود.

بلایای طبیعی به سه دسته تقسیم می شوند :
الف-پدیده های زمینی با منشأ زمین شناختی مانند :
زمین لرزه – زمین لغزه – آتش فشانی
ب-پدیده های جوی با منشاء هواشناسی مانند :
سیل- خشکسالی- توفان-سرمازدگی-آلودگی-رعدوبرق-تگرگ- بهمن- بروز یخبندان وکولاک برف
آمار قرن گذشته نشان میدهد که ۷۰ درصد بلایای طبیعی سر منشأ جوی و اقلیمی دارند.
ج-پدیده های زیستی مانند :
بیماریها و آفات گیاهی- بیماریهای انسانی – اپیدمی های مرگ بار

بلایای طبیعی تدریجی :
به بلایایی که تدریجاً اتفاق می افتند و بسیار خطرناک هستند و در دراز مدت جامعه را دچار بحران واقعی می نمایند، بلایای طبیعی تدریجی می گویند.
نظیر تغییرات اقلیمی- خشکسالی- قحطی – بیماریهای فراگیر، یکی از اساسی ترین گرفتاریهای بشر در قرن حاضر مربوط به تغییرات طولانی مدت اقلیمی شامل نوسانات فصلی و بین سالی و نیز تغییرات حاصله از نتیجه فعالیت های بشری می باشد. فعالیت بشر باعث می شود که گازهای گلخانه ای ( دی اکسید کربن- بخار آب- گاز ازن و ... ) در طبیعت زیاد شده و در نتیجه شاهد بلایای طبیعی تدریجی در سطح جهان بوده باشیم.
گازهای گلخانه ای بصورت مجازی نسبت به نور شفاف بوده و به انرژی خورشیدی اجازه نمی دهند که به سطح زمین رسیده و آنرا گرم کنند ولی اشعه های مادون قرمز را منعکس نموده و از برگشت حرارت زمین به طرف فضا جلوگیری نموده و باعث گرم شدن جو زمین می گردند که همین عامل باعث ایجاد بلایای طبیعی تدریجی می گردد. این عمل شبیه روشی است که ابرها در طول شب انجام داده و زمین را گرم نگه میدارند بارها به تحقیق و به تجربه مشاهده کرده ایم که در طول زمستان اگر ابر بوده زمین گرمتر بوده ولی اگر آسمان صاف باشد، افت دما و شدت سرما بیشتر است.

بلایای جوی وارد بر قلمرو کشاورزی :
طوفانها- گردبادها – طوفانهای مهیب- سیل- آذرخش و صاعقه- کولاک برف- امواج گرمایی- بهمن- خشکسالی- سرمازدگی.

مهمترین بلایای جوی استان :
سیل- خشکسالی- باد و طوفان- تگرگ - کولاک برف- یخبندان و سرمازدگی - آذرخش و صاعقه

مدیریت بحران در بلایای طبیعی :
فرآیند عملکرد و برنامه ریزی مقامات دولتی و دستگاههای اجرایی که به صورت یکپارچه ، جامع و هماهنگ و با استفاده از ابزارهای موجود تلاش می کنند تا حد ممکن از بروز بحرانها پیش گیری نمایند و در صورت بروز در جهت کاهش آثارمخرب و خسارات وارده ، آمادگی لازم ، امداد رسانی سریع و بهبود اوضاع تا سطح وضعیت عادی تلاش نمایند.
موضوع فعالیتها و مجموعه اقدامات مشمول طرح عبارتند از :
پیش گیری آمادگی مقابله بازسازی

جایگاه پیش بینی هواشناسی در چرخه مدیریت بلایای جوی و نحوه ارائه آن

پیش بینی های هواشناسی و نحوه ارائه آن:
اصلی ترین دغدغه انسان از دیرباز شناخت نحوه تغییرات آب و هوا در زمان بوده است و اگر بنحوی به آینده گسترش یابد مفهوم پیش بینی و پیش یابی هوا شکل می گیرد.اطلاعات هواشناسی بطور ساده بهره وری را در همه زمینه ها بصورت قابل ملاحظه ای افزایش می دهد. در بیست سال گذشته، پیشرفت های قابل ملاحظه ای در پیش بینی هواشناسی حاصل شده است. زیرا با امکان کاربرد اطلاعات بسیار زیاد از نقاط متعدد دنیا، درک بهتر از پدیده های جوی و تبادلات و چرخش های جوی، بهبود حاصله در اجرای مدل ها، پیشرفت در پوشش حوزه ها به وسیله رادار و ماهواره و قدرت رایانه ها و تجارب حاصله، این نتایج بدست آمده است. امروز رایانه های بسیار پرقدرتی وجود دارند که قدرت پیش بینی ۵ روز قبل آنها در دهه حاضر برابر کیفیت پیش بینی ۲۴ ساعت قبل در دهه ۱۹۵۰ است. در واقع منافع اقتصادی و اجتماعی کاربری فناوری های هواشناسی در مدیریت بلایای طبیعی و اقلیمی از هزینه نسبتاٌ اندک به کارگیری این فن آوری ها و نیروهای متخصص در مقابل کاهش قابل توجه خسارات انسانی و مالی بلایای طبیعی و اقلیمی در کوتاه مدت و بلند مدت منتج می شود. در سازمانهای هواشناسی کشورهای مختلف جهان و ازجمله سازمان هواشناسی کشور و در ادارات کل هواشناسی در استانها به طور معمول چندید نوع گزارش پیش بینی برای مقاصد مختلف صادر می گردد.
((گزارش پیش بینی روزانه)) گزارشی است که بطور روزانه برای ۱۲ تا ۲۴ ساعت آینده صادر می شود.
((اطلاعیه)) یک نوع پیش آگاهی برای وقوع پدیده های جوی مانند بارش باران، برف، افت دما، وزش باد شدید و ... بوده که معمولاٌ بین ۲ تا ۵ روز قبل از وقوع پدیده جوی صادر می گردد.
((اخطاریه)) نیز یک نوع پیش آگاهی برای وقوع پدیده های مخرب جوی مانند سیل، طوفان، کولاک و یخبندان می باشد که نسبت به اطلاعیه از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد. اخطاریه معمولاٌ بین ۱ تا ۳ روز قبل از وقوع پدیده صادر شده و در اختیار کاربران ذیربط قرار می گیرد. (همچنان که در دی ماه امسال قبل از ورود سامانه بارش زایی که منطقه را تحت تاثیر قرار داد و به موجب آن بارش سنگین برف، افت محسوس دما، کولاک و یخبندان در استان اتفاق افتاد، اخطاریه جوی از چند روز قبل صادر شده بود)
((پیش بینی های بلند مدت )) به پیش بینی هایی اطلاق می شود که خبر از وقوع پدیده های جوی را در یک بازه زمانی بیشتر از چند روز می دهد. این پیش بینی ها ماهانه، فصلی و سالانه می باشند. این دسته از پیش بینی ها به هر مقدار که به مدت آن اضافه می شود به همان میزان از پیش بینی هواشناسی محض خارج شده و به سمت پیش بینی های اقلیمی میل می کنند.
پیش بینی های هواشناسی و اقلیم شناسی می توانند نقش مؤثری در فرایند کنترل وضعیت های بحرانی که معمولاٌ پس از وقوع پدیده های مخرب طبیعی حادث می شوند ایفا نمایند و در حقیقت این گونه پیش بینی ها زمینه مدیریت ریسک را فراهم می سازد. نقش پیش بینی های هواشناسی و هشدارهای آن در محافظت کاملاٌ مشهود می باشد. (دیاگرام ۱)

این چرخه از چهار مرحله در مدیریت ریسک تشکیل شده است:
۱- کاهش اثرات
۲- آمادگی جهت مقابله
۳- پیش بینی و پیش آگاهی
۴- بلایای طبیعی
سازمان هواشناسی کشور و بالطبع آن ادارت کل هواشناسی استانها با صدور به موقع پیش بینی های جوی، اطلاعیه و اخطاریه های جوی سعی دارد بازتاب نقش خود را در چرخه مدیریت بلایای طبیعی پر رنگ تر نموده تا اثرات ناشی از بلایای طبیعی و اقلیمی کاسته و کمرنگ تر گردد.
نمودار زیر یک الگوریتم سیستم پیش بینی پدید های مخرب جوی در چهارچوب مدیریت ریسک را نمایش می دهد. بخش اول گرد آوری اطلاعات از منابع و ایستگاههای متعدد اختصاص دارد. این اطلاعات پس از گرد آوری و انتقال از طریق سیستم سوئیچینگ اتوماتیک در مرکز ملی پیش بینی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نتایج حاصله در صورتی که بیانگر وقوع یک پدیده مخرب جوی در زمان دور یا نزدیک باشد از طرق مختلف به اطلاع کاربران رسانیده می شود.


اطلاعات هواشناسی بطور ساده بهره وری را در همه زمینه ها بصورت قابل ملاحظه ای افزایش می دهد. طبق آمار طبقه بندی بلایای طبیعی در سطح جهان در سال های ۲۰۰۰-۱۹۹۱ میلادی، بلایای مرتبط با آب و هواشناسی (Hydro-meteorological disasters) به میزان ۸۹%، بلایای طبیعی ژئوفیزیکی ((Geophysical disasters 10% و سایر بلایای طبیعی (Other disasters) به میزان ۱% می باشند. بنابراین نقش هواشناسی در چرخه مدیریت بلایای طبیعی در مرحله نخست آن نمایان است.

اهمیت اقتصادی و اجتماعی خدمات هواشناسی:
امروزه با استفاده از خدمات هواشناسی به عنوان یک ابزار مدیریتی در ابعاد گوناگون اقتصادی و اجتماعی می توان خسارتهای اقتصادی و اجتماعی را به حداقل رسانید.
شناخت شرایط جوی و در نظر گرفتن اوضاع اقلیم در منطقه مورد نظر در برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی از شرایط لازم است. چرا که دانش هواشناسی در تمام مراحل برنامه ریزی، اجرا و مرحله بازدهی تمام فعالیتهای اقتصادی نقش مؤثری را ایفاد می کند و بدون استثناء با استفاده از خدمات هواشناسی و اطلاعات اقلیمی در تمام بخشهای اقتصادی، می توان هزینه تولید را کاهش و بهره وری را افزایش داد. علاوه بر این هر سال، بیش از ۵۰۰۰ هشدار درباره بدی آب و هوا از بروز وقایع ناگوار با مخارجی بسیار هنگفت جلوگیری می کنند. اطلاعات و خدمات هواشناسی، بخشی از سیستم اطلاعات عمومی جامعه می باشد که بموازات پیشرفت تکنولوژی در تهیه و استفاده از اطلاعات و توسعه فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی بطور فزاینده ای تاثیر می گذارد.

منابع و مآخذ:
- بهرنگی نیا، ناصر- اهمیت اهمیت اقتصادی و اجتماعی خدمات هواشناسی – نیوار شماره ۲۱
- حیدری، محمد طالب- نقش اطلاع رسانی پیش بینی هوا در کاهش بلایای جوی و اقلیمی
- گل محمدی، اسرافیل – آشنایی با بلایای طبیعی و گروه تخصصی بلایای جوی و اقلیمی
- مهدویان، عبدالرضا و جوانمرد، سهیلا - نقش پیش آگاهی های هواشناسی در امنیت غذایی و کاهش ضایعات تولیدات کشاورزی
- نوریان، علی محمد – سخنرانی در اولین کارگاه بین المللی کاربری فناوری فضایی در حفاظت محیط زیست، امداد رسانی پس از بلایا و توسعه پایدار ۱۳۸۳
- www.huppa.com


يكشنبه 11 فروردين 1387
11:31:08
تعداد بازدید ها از این صفحه: ۵۲۲۸



تعداد بازدیدکنندگان کنونی: ۳

تعداد کل بازدید کنندگان: ۷۵۵۱۷۹










Copyright © QazvinMet All rights reserved
E-mail : info@qazvinmet.ir - Design and Power by: CaspianITC